Τόσο καιρό αναρωτιόμαστε τι θα κάνουμε με τον λαγοκέφαλο και η επιστήμη φαίνεται να απαντά με τον πιο απρόσμενο τρόπο: αφού δεν μπορούμε εύκολα να τον ξεφορτωθούμε, μήπως μπορούμε τουλάχιστον να τον αξιοποιήσουμε; Και κάπως έτσι, ένα από τα λιγότερο αγαπητά ψάρια των ελληνικών θαλασσών βρέθηκε από τις συζητήσεις για δηλητήριο, κατεστραμμένα δίχτυα και αλιεύματα να φλερτάρει με τα ράφια των καλλυντικών.
Διότι η ζωή κάνει κύκλους. Η κυκλική οικονομία, όπως φαίνεται, επίσης.
Και όχι, δεν πρόκειται ακριβώς να κάνουμε Botox με λαγοκέφαλο. Ας μην κλείσουμε ακόμη ραντεβού. Ο λαγοκέφαλος έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να αποκτήσει περίπου τη χειρότερη φήμη που μπορεί να αποκτήσει ένα ψάρι. Είναι εισβολικό είδος, είναι τοξικός, προκαλεί ζημιές στα δίχτυα και στα αλιεύματα και, γενικώς, αν υπήρχε διαγωνισμός δημοφιλίας στις ελληνικές θάλασσες, δύσκολα θα περνούσε στον επόμενο γύρο. Μόνο που η επιστήμη έχει αυτή την ωραία συνήθεια να μη σταματά στο «ωραία, έχουμε πρόβλημα». Κάποια στιγμή θα ρωτήσει και «τι μπορούμε να κάνουμε μ’ αυτό;».
Η ερευνητική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, με επικεφαλής την καθηγήτρια Μαγδαληνή Κροκίδα, εξετάζει ακριβώς αυτή την πιθανότητα: την αξιοποίηση του λαγοκέφαλου αντί της απλής αντιμετώπισής του ως ενός ακόμη ανεπιθύμητου εισβολέα. Από το δέρμα και τα οστά του μπορεί να παραχθεί κολλαγόνο και ζελατίνη, ενώ μελετώνται βιοδραστικά πεπτίδια με πιθανές εφαρμογές στα καλλυντικά. Ακόμη και η τετροδοτοξίνη, η ουσία που τον καθιστά τόσο επικίνδυνο, παρουσιάζει ξεχωριστό ερευνητικό ενδιαφέρον. Στο πλαίσιο εργαστηριακής μελέτης έχουν ήδη παρασκευαστεί πειραματικές κρέμες με τετροδοτοξίνη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει σήμερα εγκεκριμένο ή διαθέσιμο προϊόν για ανθρώπινη χρήση. Παράλληλα, μελετάται η αξιοποίηση και άλλων συστατικών του λαγοκέφαλου, όπως το κολλαγόνο, οι πρωτεΐνες και τα έλαιά του, ώστε ένα επικίνδυνο χωροκατακτητικό είδος που απειλεί τη Μεσόγειο να μετατραπεί, με αυστηρούς κανόνες ασφαλείας, σε χρήσιμη πρώτη ύλη για την κοσμετολογία και τη φαρμακευτική.
Οπότε όχι, ο λαγοκέφαλος δεν έγινε ξαφνικά το τέλειο υλικό για Botox. Ούτε αποφασίσαμε ότι τόσα χρόνια τον είχαμε παρεξηγήσει. Παραμένει τοξικός. Παραμένει εισβολικό είδος. Παραμένει ένα σοβαρό πρόβλημα για τη Μεσόγειο. Απλώς τώρα υπάρχει ένα ενδιαφέρον ενδεχόμενο: να πάψει να είναι μόνο πρόβλημα. Αν ένα είδος βρίσκεται ήδη εδώ και η εξάλειψή του είναι εξαιρετικά δύσκολη, η αναζήτηση ασφαλών, μη διατροφικών χρήσεων θα μπορούσε να δώσει διαφορετική αξία στην αλίευση και τη διαχείρισή του. Και κάπως έτσι φτάνουμε στην κυκλική οικονομία από έναν δρόμο που μάλλον κανείς δεν περίμενε ότι θα περνούσε από τον λαγοκέφαλο.
Υπάρχει κάτι σχεδόν απολαυστικά ειρωνικό σε όλο αυτό. Καιρό προσπαθούμε να βρούμε τι θα κάνουμε με ένα ψάρι που κανείς δε θέλει και τώρα ψάχνουμε τι χρήσιμο μπορεί να μας δώσει.
Η επιστήμη, βέβαια, δεν του χάρισε ξαφνικά άφεση αμαρτιών. Απλώς άλλαξε λίγο την ερώτηση. Και καμιά φορά αυτό αρκεί.Τελικά μπορεί να μη βρήκαμε ακόμη πώς θα ξεφορτωθούμε τον λαγοκέφαλο. Βρήκαμε όμως κάτι πολύ ανθρώπινο: έναν λόγο για να αρχίσουμε να τον κοιτάζουμε διαφορετικά.
Συντάκτης: Ελίνα Τρωγάδα
