Σκεφτείτε δυο ανθρώπους που κάθονται απέναντι ο ένας από τον άλλον, συζητούν ώριμα, αποφασίζουν πως οι δρόμοι τους χωρίζουν, αγκαλιάζονται, εύχονται τα καλύτερα και συνεχίζουν τη ζωή τους. Έτσι απλά, χωρίς δράματα, χωρίς φωνές, χωρίς να βγάζουν τα άπλυτά τους στη φόρα. Αν υπάρχουν παιδιά, συνεργάζονται άψογα, ενώ στις οικογενειακές συγκεντρώσεις χαιρετιούνται πάντοτε με χαμόγελο. Κανείς δεν κατηγορεί κανέναν και, το πιο σημαντικό, κανείς δεν κρατάει καμία κακία.
Είμαι σίγουρη πως όσοι δημιουργήσατε αυτήν την εικόνα χαμογελάσατε ειρωνικά, γιατί ίσως να απέχει αρκετά από πραγματικότητες που είτε βιώνετε άμεσα είτε έμμεσα. Και ίσως να είναι δικαιολογημένο αυτό το μειδίαμα γεμάτο αμφιβολία και ειρωνεία, καθώς σίγουρα πολλές φορές η πραγματική ζωή δεν είναι απλώς ένα δελτίο Τύπου που ανακοινώνει τη λήξη μιας συνεργασίας.
Στην πραγματική ζωή υπάρχει ένα σπίτι που κάποτε στέγαζε δυο ανθρώπους και τώρα πρέπει να αποφασιστεί ποιος θα κρατήσει τα κλειδιά. Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν ξέρεις τι να κάνεις με αυτές. Είναι οι κοινές συνήθειες που εξακολουθούν να υπάρχουν, ενώ η κοινή ζωή δεν μπορεί να υπάρξει πλέον. Είναι εκείνο το «θα περάσω να πάρω τα πράγματά μου» που ακούγεται τόσο απλό, μέχρι να συνειδητοποιήσεις πόσα χρόνια χωράνε άραγε σε μερικές κούτες.
Και είναι, φυσικά, η ερώτηση που δεν λέγεται πάντοτε φωναχτά: πώς γίνεται να τελειώνει κάτι που πίστευες ότι θα κρατήσει για πάντα;
Οπότε σκέφτομαι: υπάρχει τελικά βελούδινο διαζύγιο ή πρόκειται για έναν μύθο που μας πουλάει η κοινωνία και τα social για να αισθανόμαστε ότι μπορούμε να ελέγξουμε ακόμα και τον τρόπο με τον οποίο θα διαλυθεί η ζωή μας;
Προσωπικά πιστεύω ολόψυχα πως ναι, μπορεί να υπάρξει ένας πολιτισμένος χωρισμός, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι θα είναι και ανώδυνος. Και ίσως εδώ να βρίσκεται και η πρώτη μεγάλη παρεξήγηση.
Οι άνθρωποι έχουμε μάθει πως «πετυχημένος» είναι ένας χωρισμός στον οποίο κανείς δεν φωνάζει, κανείς δεν κλαίει μπροστά στον άλλον, κανείς δεν εκφράζει θυμό, αγανάκτηση, απογοήτευση και όλοι συμπεριφέρονται σαν να έχουν συμφιλιωθεί με την απόφαση. Λες και η ωριμότητα μετριέται από το πόσο ατάραχος μπορείς να παραμείνεις μπροστά σε μια από τις μεγαλύτερες αλλαγές της ζωής σου.
Όμως, να που το αφήγημα αυτό χαλάει, γιατί πολύ απλά οι άνθρωποι δεν είμαστε φτιαγμένοι από σίδερο. Υπάρχουν συναισθήματα και αισθήματα.
Μπορεί να αποφασίσεις εσύ ο ίδιος τον χωρισμό και να πονάς φρικτά. Μπορεί ακόμα να είσαι εκείνος που δεν θέλει πλέον να συνεχίσει αυτόν τον γάμο, αλλά να θρηνείς τη ζωή που προσδοκούσες να έχεις δημιουργήσει. Μπορεί να αγαπάς αυτόν τον άνθρωπο βαθιά, αλλά να ξέρεις πως δεν υπάρχει τρόπος άλλος να είστε μαζί ή να ανακουφίζεσαι που τελειώνει μια δύσκολη σχέση και ταυτόχρονα το κενό που αφήνει να σε καταπίνει.
Δεν λειτουργούν, φίλοι μου, τα συναισθήματα με ψηφοφορία. Δεν είσαι φτιαγμένος για να διαλέγεις μόνο ένα έτσι απλά.
Και κάπου, έτσι όπως τα λέμε τώρα, θα βάλω στο κάδρο και το περίφημο «χωρίσαμε σαν φίλοι». Ακούγεται όμορφο και γλυκό, όμως είναι άραγε και αληθινό;
Πιστεύω πως σε αυτήν την περίπτωση υπάρχουν φορές που οι άνθρωποι δεν θέλουν να παραδεχτούν πόσο πολύ τους πλήγωσε η απόφαση του άλλου. Ενώ άλλες φορές η φράση αυτή χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει πως πραγματικά εξακολουθούμε να νοιαζόμαστε για τον άλλον αληθινά ή υπάρχει και η πιθανότητα να θέλουμε απλώς να αποφύγουμε τη σύγκρουση, ακόμα κι αν μέσα μας βράζουμε. Σίγουρα υπάρχει μέσα σε όλο αυτό και η επιθυμία να προστατευτούν ψυχολογικά τα παιδιά, να μη δημιουργηθούν, δηλαδή, στρατόπεδα και να μη χρειάζεται να διαλέξουν προς τα πού θα κλίνουν περισσότερο. Και αυτή η επιθυμία είναι απολύτως σεβαστή και κατανοητή.
Το πρόβλημα δεν είναι όμως στις φράσεις, αλλά όταν, στην προσπάθειά μας να χωρίσουμε πολιτισμένα, απαιτούμε από τον εαυτό μας να μη νιώσει τίποτα άσχημο. Να μην πικραθεί, να μη θυμώσει, να μη ζηλέψει αν ο άλλος προχωρήσει γρηγορότερα τη ζωή του, να μη στεναχωρηθεί όταν δει τον άνθρωπο με τον οποίο επί σειρά ετών μοιράστηκε ψυχή και σώμα να ζει με κάποιον νέο σύντροφο ή να μην αναρωτηθεί αν όσα έζησαν είχαν την ίδια αξία και για τους δυο. Και κυρίως, να μην παραδεχτεί ότι πονάει, γιατί «αφού το αποφασίσαμε από κοινού, γιατί να πονάμε;».
Ε, πώς να γίνει όμως, που το τέλος μιας έγγαμης σχέσης δεν είναι μόνο η απόφαση να μη συνεχίσεις με τον άνθρωπό σου, είναι και η απώλεια όσων συνδέονταν με αυτόν. Βλέπε καθημερινότητα, συνήθειες, κοινά σχέδια που πλέον δεν θα πραγματοποιηθούν, κοινοί λογαριασμοί, κοινά αποκτήματα και περιουσιακά στοιχεία, μέχρι κοινά όνειρα που δυστυχώς έχασαν τον δρόμο τους.
Αυτά όλα σαφώς και είναι μια μορφή πένθους, σύμφωνα με τους ψυχολόγους. Το πένθος δεν αφορά μόνο τον βιολογικό, σωματικό θάνατο, αλλά πενθούμε ακόμη και για μια ζωή που τελικά δεν θα τη ζήσουμε με την εκδοχή του εαυτού που φανταζόμασταν. Και αυτό το πένθος δεν ακολουθεί μια συγκεκριμένη σειρά με συγκεκριμένη ημερομηνία λήξεως. Μπορεί να νιώθεις καλά για εβδομάδες και ξαφνικά να σε διαλύσει ένα τραγούδι, μια μυρωδιά ή ένα μέρος που συνηθίζατε να πηγαίνετε μαζί.
Όλα αυτά όμως δεν σημαίνουν ότι πήρες λάθος απόφαση. Σημαίνουν ότι κάτι είχε πραγματική σημασία.
Το βελούδινο διαζύγιο, παιδιά, δεν είναι μια ουτοπία σε καμία περίπτωση. Μπορεί να υπάρξει όταν δυο άνθρωποι καταφέρνουν να διαχωρίσουν το τέλος της ερωτικής τους σχέσης από την ανάγκη να ακυρώσουν ο ένας τον άλλον ως άνθρωπο. Όταν μπορούν να πουν «δεν μπορώ να συνεχίσω να είμαι σύντροφός σου» χωρίς να χρειάζεται να προσθέσουν «άρα δεν άξιζες ποτέ τίποτα».
Όταν αναλαμβάνουν το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί, όταν συζητούν για τα πρακτικά ζητήματα χωρίς να χρησιμοποιούν κάθε εκκρεμότητα ως ευκαιρία για εκδίκηση ή όταν καταλαβαίνουν ότι, ειδικά αν υπάρχουν παιδιά, ο γάμος μπορεί να τελειώνει, αλλά η ευθύνη τους ως γονείς συνεχίζεται.
Αυτά όλα σαφώς χρειάζονται δυο ανθρώπους που είναι διατεθειμένοι να προσπαθήσουν. Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς. Δεν μπορείς να δημιουργήσεις έναν συναινετικό χωρισμό μόνος σου, δεν μπορείς να ελέγξεις τη συμπεριφορά του άλλου, ούτε να εξασφαλίσεις ότι θα σεβαστεί τα όριά σου επειδή εσύ επέλεξες να σεβαστείς τα δικά του.
Μερικές φορές, το καταλαβαίνω, ο ένας θέλει να προχωρήσει και ο άλλος να τιμωρήσει. Άλλες πάλι υπάρχουν οικονομικές διαφορές, προδοσία, χειριστικές συμπεριφορές ή χρόνια καταπιεσμένου θυμού. Σε περιπτώσεις κακοποίησης ή εκφοβισμού, η προτεραιότητα σαφώς και δεν είναι να διατηρηθεί μια όμορφη εικόνα χωρισμού, καθώς η ασφάλεια προέχει!
Αυτό όμως που θέλω να τονίσω είναι πως κάθε διαζύγιο μπορεί να μην είναι κατάλληλο για μια σχέση φιλίας και δεν χρειάζεται κιόλας. Είναι όμως ωφέλιμο να μην προσπαθείτε να καταστρέψετε ο ένας τον άλλον. Δεν χρειάζεται καν να συμφωνείτε σε όλα· απλώς μη μετατρέπετε κάθε συζήτηση σε πόλεμο.
Να θυμάστε πως τελικά «βελούδινο» διαζύγιο υπάρχει και ο πιο πολιτισμένος χωρισμός είναι εκείνος που, απέναντι στο «τέλος», κλαίνε και οι δυο, απλώς δεν προσπαθεί κανείς να κάνει τον άλλον να πληρώσει για τα δάκρυά του.
ΥΓ. Δεν χρειάζεται να τελειώσει μια ιστορία όμορφα για να αξίζει όσα έζησες μέσα της. Αρκεί να μη χρειαστεί να καταστρέψεις τον άλλον για να καταφέρεις να φύγεις!
Συντάκτης: Φραγκούλα Χατζηαγόρου
